Nhân dịp huyện Hòn Đất lần đầu tiên tổ chức lễ hội cấp huyện kỷ niệm 50 năm ngày nữ anh hùng Phan Thị Ràng hi sinh. Ban Biên tập Website Kiên Giang trân trọng giới thiệu với các đồng chí và các bạn loạt ký sự 3 kỳ về nữ anh hùng đã đi vào văn học này (nhân vật chị Sứ trong tác phẩm “Hòn Đất” của Anh Đức) của tác giả Phà Ca.

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của quân và dân Hòn Đất đã đi vào lịch sử, nhưng những mẫu chuyện oai hùng về các chiến công, chiến sĩ chiến đấu quên mình để đổi lấy độc lập, tự do cho Hòn Đất được lưu truyền mãi. Trong đó, nữ liệt sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Phan Thị Ràng được xem là một biểu tượng về sự hy sinh, gan dạ, thủy chung, kiên cường của người chiến sĩ cách mạng gây xúc động lòng người.

50 năm trước, tại xã Thổ Sơn, người con gái mang tên Phan Thị Ràng (tức Tư Phùng) đã anh dũng hy sinh, thể hiện khí phách ngoan cường của người cách mạng: “…thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Loạt bài sau xin tưởng nhớ người anh hùng xuất thân từ làng Lương Phi (huyện Xà Tôn - nay là huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang) giàu truyền thống cách mạng, nhân lễ giỗ đầu kỷ niệm 50 năm Ngày hy sinh của vị anh hùng son trẻ ấy.

Chào đời trong gia tộc yêu nước

Tương truyền ông cố của anh hùng Phan Thị Ràng là người “văn võ song toàn”, cho nên, ngoài việc truyền “bí kíp” cho con cháu mình ông còn được những người theo đạo Hiếu Nghĩa (họ đạo lớn tại Lương Phi lúc bấy giờ) trọng dụng mời vào dạy võ cho bổn đạo. Sau này, nhờ chuyên tâm tập luyện và hưởng được “gen” trội đặc biệt của cha, nên ông nội cô Ràng (tức ông Phan Ngọc Ký) tinh thông võ nghệ hơn người, ghét điều trái khoáy, khát khao diệt ác, trừ tà, thích giúp đỡ dân lành và mang lại sự bình yên cho quê hương, làng mạc.

Chính vì thế, năm 1945 khi làn sóng cách mạng ào ạt đến Lương Phi, ông Ký gấp rút thành lập đội cảm tử qui tụ khoảng 30 thanh niên khỏe mạnh trong làng trang bị các vũ khí thô sơ như giáo, mác, gậy tầm vông để tham gia cướp chính quyền tại Xà Tón (Tri Tôn, An Giang) và dự lễ độc lập tại huyện.

Đội cảm tử chẳng ngại gian khó, luôn túc trực ngày đêm để mắt đến bọn trộm cướp, cờ bạc giữ gìn an ninh thôn xóm, làm cho dân tin dân quý; uy tín ông Ký từ đó được nâng lên. Vài tháng sau, ông được bí thư Huyện ủy chỉ định làm chủ tịch Mặt trận Việt Minh xã và tiếp tục phụ trách đội cảm tử. Ong Ký có 6 người con, tất cả đều tiếp nối sự nghiệp của cha, đi làm cách mạng. Cha cô Ràng là ông Phan Văn Ngọc, con trai trưởng của ông Ký. Do giặc biết ông Ngọc một lòng theo cách mạng nên trong một trận ruồng bố Lương Phi chúng quyết đuổi bắt, tra tấn dã man đến khi trả về ông bệnh hậu, hai tháng sau qua đời.

Nung nấu khí phách anh hùng

Chúng tôi trở về An Giang với mong muốn tìm hiểu thân thế, gia quyến của cô Tư Ràng bởi lâu nay ít người có được thông tin trọn vẹn về cuộc đời thực của cô. Đa phần mọi người biết về cô thông qua hình tượng chị Sứ trong tiểu thuyết “Hòn Đất” của nhà văn Anh Đức, hoặc sau này là nhân vật Tư Phùng trong quyển truyện ký “Phan Thị Ràng - người con gái đất Hòn” (nhà văn Hà Anh), hay một ít chi tiết về sự hy sinh anh dũng của cô được ghi lại trong lịch sử về các trận đánh ở Ba Hòn (Thổ Sơn, Hòn Đất).

Tại Tp. Long Xuyên, chúng tôi tìm đến nhà chú Phan Văn Mỳ (tức sáu Mỳ), em ruột và cũng là người thân sống gần gũi cô Phan Thị Ràng trong thời gian lâu nhất. Cô Ràng lớn hơn chú sáu Mỳ 10 tuổi, đến năm chú sáu Mỳ 15 tuổi cô Ràng mới hy sinh nên chú vẫn nhớ nhiều kỷ niệm trong thời gian chung sống, trôi giạt tứ xứ với người chị thân yêu của mình. “Nếu tính hết thì má tôi có đến 9 người con, nhưng do mất ba người nên dồn thứ các con lại theo thứ tự từ lớn đến nhỏ: Hai Tỏ, ba Rõ, tư Ràng, năm Du, sáu Mỳ và út Bình Sơn. Má kể khi mang thai tôi được 7 tháng ba tôi qua đời, chị Tư Ràng lúc đó mới 10 tuổi phải gánh vác mọi việc lớn nhỏ trong gia đình và chăm sóc mẹ những ngày sanh nở” - chú sáu Mỳ thuật lại lời của mẹ.

Khi ba mất, anh hai Tỏ đã đi bộ đội, chị ba Rõ lập gia đình, cô Tư Ràng mới 10 tuổi vừa phải trông em Du vừa chăm sóc mẹ vì bé Mỳ đang tuổi sơ sinh. Có lẽ hoàn cảnh éo le đã khiến cô Tư Ràng sớm giỏi giang, thông minh và lanh lợi hơn các bạn cùng trang lứa trong thôn xóm. Cô Ong Thị Hưng (Chín Hưng, 76 tuổi), chị em bạn dì ruột, người thân thiết thơ ấu với cô Tư Ràng nhớ lại: “Lúc đó tôi lớn hơn Ràng một tuổi nhưng nó khôn ngoan, nhanh nhẹn, ăn nói ngọt ngào có duyên, bất kể công việc gì nó làm cũng giỏi hơn hẳn tôi. Câu cá, bơi lội, kiếm củi, học may, học chữ… Ràng đều học rất nhanh và làm rất giỏi. Đặc biệt, ở tuổi đó con nít xóm tôi còn ăn chưa no lo chưa tới thì Ràng đã biết căm thù giặc”.

Cô chín Hưng bảo, lần nọ do mải mê hái rau, hai chị em lên tận núi Dài không hay, khi phát hiện ra quay về mặt trời sắp lặn; đến nhà hai chị em sững sờ khi thấy mấy căn nhà trong xóm bị giặt đốt cháy tàn rụi. Cô chín Hưng khóc mướt gọi mẹ, còn tư Ràng nhảy xuống mương mò các vật dụng bọn giặc ném mà miệng luôn lẩm bẩm lớn lên nhất định sẽ tham gia đánh giặc để trả thù… (Còn tiếp)

Phà Ca